ORDER >> INSYGNIA
Insygnia orderowe

Główne insygnium Orderu (tak w przeszłości jak i współcześnie) stanowi ośmiorożny złoty krzyż maltański, o ramionach na awersie pokrytych czerwoną emalią ze złotymi obrzeżami i zakończeniami zdobionymi ośmioma złotymi kulkami. Pomiędzy ramionami krzyża umieszcza się cztery biało emaliowane orły w koronie; wcięcia zakończeń ramion krzyża (poprzecznych i dolnego) zdobią stylizowane różyczki (rozetki) z zielonymi listkami. Pośrodku krzyża na biało emaliowanej tarczy obwiedzionej zielonym wieńcem laurowym, znajduje się wizerunek św. Stanisława BM z pastorałem w ręku, a po obu stronach postaci dwie litery "SS" (łac. Sanctus Stanislaus). Rewers ramion krzyża jest złoty, zaś pośrodku również na biało emaliowanej tarczy w zielonym wieńcu laurowym widnieje spleciony monogram królewski "SAR" (łac. Stanislaus Augustus Rex).





Deformacje Orderu

Pierwsze istotne zmiany w zewnętrznej formie odznaki Orderu Świętego Stanisława wprowadził car Mikołaj I pod koniec 1831 r. Mianowicie, włączając ten Order do systemu orderowego Rosji zastąpił w nim polskie orły między ramionami krzyża, orłami dwugłowymi rosyjskimi, a wizerunek św. Stanisława na awersie, zastąpił monogramem "SS". Ponieważ na wszystkich orderach rosyjskich były symbole związane z chrześcijaństwem, w latach 1844-1845 pomyślano w Rosji też o niechrześcijanach. Wprowadzono wówczas do statutów orderowych przepis o zmianie symboli chrześcijańskich występujących na orderach na herb państwowy. W ten sposób dwugłowy orzeł trafił także na środek krzyża i gwiazdy Orderu Świętego Stanisława. Na gwieździe i krzyżach wszystkich trzech klas Orderu jakie wówczas nadawano, a przeznaczonych dla niechrześcijan, zamiast łacińskich liter "SS" umieszczono dwugłowego orła rosyjskiego. Od sierpnia 1855 r. do orderów nadawanych za zasługi wojenne, obdarowani otrzymywali Order Świętego Stanisława z dwoma na krzyż położonymi mieczami przechodzącymi przez środek krzyża i gwiazdy. Natomiast za służbę cywilną do roku 1874 umieszczana była carska korona. Należy zaznaczyć, że w Rosji Orderem Świętego Stanisława nie nagradzano tylko prawosławnego duchowieństwa, ponieważ św. Stanisław jest świętym Kościoła katolickiego. Te zasady w Rosji obowiązywały do marca 1917 r.

Deformacje insygniów Orderu Świętego Stanisława zaistniały też po jego reaktywowaniu przez Juliusza Nowinę-Sokolnickiego. W USA w latach 1991-1992 ozdabiano Orderem Świętego Stanisława, w którym zamiast wizerunku św. Stanisława BM w środkowej tarczy krzyża znajdował się miecz i litery "SS", a polskie białe orły zastąpiono złotymi. Z kolei w 1997 r. w Rosji powrócił carski wizerunek orderu z orłami dwugłowymi, a w 1999 r. na Ukrainie w miejsce polskich orłów między ramionami krzyża wprowadzono tzw. tryzub.

Opisane zmiany w odznakach Orderu Świętego Stanisława nadały mu obcy, niepolski charakter. Bractwo Orderu Świętego Stanisława nie uznaje tych insygniów traktując je jako niedopuszczalne deformacje nie mające nic wspólnego z Orderem ustanowionym przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.

(S. Pagacz, Deformacje Orderu Świętego Stanisława, [w:] Biuletyn Kawalerów Orderu Św. Stanisława, Nr 6, Kraków 2001, s. 14)

wstecz



              Strona Bractwa Orderu Świętego Stanisława