WIELKI MISTRZ >> INWESTYTURA
Inwestytura (łac. investitura, investio, ang. investiture) jest ceremonią dopuszczenia nowicjuszy do zgromadzenia rycerskiego Ordo Sancti Stanislai. Uroczystość ta w swej formie nawiązuje do tradycji pasowania rycerskiego, która w Polsce narodziła się w XI wieku. Podczas średniowiecznego rytuału rycerz przyklękał przed promującym, składał stosowne przyrzeczenie, a ten w odpowiedzi wygłaszał formułę: "Mianuję cię rycerzem na cześć wszechmogącego Boga i przyjmuję łaskawie do naszego grona". W miarę upływu lat obrzęd ten przybierał różne formy i był wzbogacany o nowe treści. Jednak stałym elementem ceremonii było uderzenie klęczącego rycerza płazem miecza po ramieniu. Miecz we wszystkich kulturach oznacza władzę i siłę. Natomiast w chwili pasowania na rycerza - miecz symbolizuje zdobycie prestiżu; oddziela dobro od zła oraz przecina więzy ignorancji.

Relację z pierwszej uroczystości promowania kawalerów Orderu Świętego Stanisława w dniu 8 maja 1765 r. podały "Wiadomości Warszawskie" Nr 38 z dn. 11.05.1765 r. W artykule napisano między innymi:

(...) Nayiaśnieyszy Pan na przygotowanym zasiadłwszy Tronie Jmć X. Podkanclerzy Koronny przeczytał Regestr Kawalerów wybranych od J.K.MCi do nowo postanowionego Orderu S. Stanislawa. Xiążę zaś Jmć Poniatowski Opat Czerwiński iako Sekretarz i Jałmużnik tegoż Orderu czytał Instituta Jego i z Regestru przywoływał tych, którym J.K.Mć tenże wyznaczył dać Order i następuiącym Konferował sposobem, to iest: każdy Kawaler przyklęknąwszy te słowa mówił:

Przyrzekam Kawalerskim słowem zachować: wszystkie Orderu tego Instituta teraz przeczytane.

J.K.Mć kładąc na każdego Kawalera Order, to iest: Krzyż na wstędze ponsowey z białemi brzegami, na którym Krzyżu z iedney strony S. Stanisław odmalowany, na drugiey Imię Nayiaśnieyszego Pana, tudzież oddawszy mu Gwiazdę w rękę na którey napis ten: Praemiando incitat znayduie się, passerował go dobytą Szpadą w obydwa dotknąwszy ramienia i w twarz każdego pocałował, Kawaler zaś w rękę Nayiaśnieyszego Pana.

Współczesna ceremonia inwestytury do Orderu Świętego Stanisława jest odwzorowaniem tradycyjnego rytuału. W wyznaczonym miejscu mężczyzna zgłasza się w czarnym garniturze, białej koszuli i krawacie (stosownego wzoru); analogicznie kobieta - w stroju galowym. Kandydaci przynoszą ze sobą przygotowane wcześniej płaszcze organizacyjne (peleryny) i właściwe insygnia orderowe. Inwestytury dokonuje Wielki Mistrz w towarzystwie dostojników Orderu Świętego Stanisława. Wielki Mistrz zajmuje miejsce z przodu pomieszczenia ceremonialnego. Obok niego asystujący: z prawej strony - miecznik, z lewej - narzucający płaszcz. Przed nim zostaje wyłożony dywanik (ew. klęcznik dla kobiet) a z obu jego stron zajmują miejsca: osoba rekomendująca nowicjuszy (przeor, komandor) i mistrz ceremonii w szatach organizacyjnych. Pozostałą część pomieszczenia zajmują przybyli na uroczystość Damy i Kawalerowie z zachowaniem organizacyjnych zasad primogenitury (starszeństwa w Orderze) oraz goście.

Ceremonia inwestytury może mieć charakter mniej lub bardziej uroczysty; może odbywać się w kościele lub w innym obiekcie bądź pomieszczeniu odpowiednio do tego celu przystosowanym. Jej istota sprowadza się do złożenia przyrzeczenia i pasowania (mianowania), w których pretendent podczas celebracji rytuału dobrowolnie przyjmuje na siebie zobowiązanie do wypełniania cnót wierności Ordo Sancti Stanislai oraz pozyskuje status rycerski. Innymi słowy, inwestytura jest "rytem przejścia" od bycia li tylko odznaczonym Orderem do bycia pełnoprawnym konfratrem w Orderze Świętego Stanisława; jest "przejściem" od dekoracji Orderem, do członkostwa w zakonie rycerskim św. Stanisława.

Pierwszy scenariusz inwestytury do Orderu Świętego Stanisława został opracowany przez Stanisława Pagacza w konsultacji z Juliuszem Nowiną-Sokolnickim na potrzeby uroczystości, która odbyła się w dniu 8 maja 1999 r. w Domu Polonii w Krakowie. Wypracowany wówczas schemat przebiegu ceremonii, był w następnych latach powielany i dostosowywany do kolejnych inwestytur w różnych miejscowościach Polski. Każda tego rodzaju ceremonia jest odrębnym przedsięwzięciem organizacyjnym, dostosowanym do okoliczności i odpowiednio przygotowanym dla sprawnego jej przeprowadzenia. Jej sednem jest akt inkorporacji do rycerskiej konfraterni św. Stanisława BM, w którym każdy postulant bierze osobisty i czynny udział.

Wywołany z imienia i nazwiska kandydat na rycerza - mężczyzna podchodzi do Wielkiego Mistrza i klęka na prawym kolanie (kobieta - na obydwu kolanach), po czym odpowiada twierdząco na dwa pytania: "Czy uznajesz przepisy honoru i prawa Orderu?" oraz "Czy przyrzekasz stosować je w życiu codziennym?" Następnie Wielki Mistrz dotyka płazem miecza lewego ramienia (mężczyzny) mówiąc: "Bądź wierny" i prawego ramienia mówiąc: "W Imię Chrystusa Pana naszego". Inwestowany odpowiada: "Amen". W przypadku inwestowania kobiety - Wielki Mistrz kładzie rękę na jej głowie wypowiadając formułę: "Bądź wierną w Imię Chrystusa Pana naszego", na co inwestowana odpowiada: "Amen". Następnie inwestowany(-na) wstaje, zostaje ozdobiony(-na) insygniami Orderu Świętego Stanisława właściwymi dla nadanej klasy oraz na jego (jej) ramiona zostaje nałożony rycerski płaszcz orderowy. Po przyobleczeniu płaszczem, Wielki Mistrz wypowiada słowa: "Ubrałeś(-aś) ten płaszcz jako znak odpowiedzialności i służby dla innych oraz przestrzegania rycerskich zasad w życiu codziennym"; inwestowany odpowiada: "Niech mnie Bóg i św. Stanisław wspierają w tym dziele". Następnie Wielki Mistrz składa gratulacje, a obecny na ceremonii ksiądz udziela błogosławieństwa. Po przeprowadzeniu rytuału, następuje czas wręczania oznak i dyplomów dla Dam i Kawalerów promowanych do wyższych klas Orderu Świętego Stanisława. Uroczystym zakończeniem są słowa roty wypowiadane wspólnie przez brać rycerską uczestniczącą w ceremonii.

Źródło:
S. Pagacz, Bractwo Orderu Świętego Stanisława 1996-2012, Kraków 2012, s. 43-45





wstecz



              Strona Bractwa Orderu Świętego Stanisława